Bir sözcük yazın; TDK kuralına göre hecelerine ayrılsın. Sesli dinleyin, birlikte alkışlayın, nedenini tek cümlede okuyun.
anne
2 hece
Neden böyle?
Türk Dil Kurumunun yazım kuralları sözcükleri hecelere ayırmayı birkaç basit ilkeyle anlatır. Hepsinin özü şu: her hecede bir ünlü vardır ve ilk heceden sonraki heceler bir ünsüzle başlar.
Yan yana iki ünlü ayrı hecelerdir: sa-at, a-i-le, şi-ir.
Baştaki ve sondaki ünsüzler bölünmez: tren, park, trak-tör.
“ğ” bir ünsüzdür: a-ğaç, yağ-mur.
Okulda farklı öğretilebilen sözcükler: bazı Batı kökenli sözcükler okulda kaynak dildeki gibi bölünebilir (e-lek-trik, pro-gram). Araç TDK ayrımını gösterir ve bu durumda kısa bir not ekler.
Kaynak: TDK · Hece Yapısı ve Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi
Sözcüğü birlikte yavaşça söyleyin, her parçada bir kez el çırpın, sonra çocuğunuz kaç kez çırptıysa o sayıya dokunsun. İlk üç sözcük yalnız okulda ilk öğretilen harflerle (a, n, e, t, i, l) yazılmıştır; son ikisi biraz daha uzundur. Yanlışta acele yok: ipucu gelir, yeniden denenir.
lale
Hece saymak bir alışkanlık: bugün kaç tanesini bulduğu değil, sözcüğü yavaşça söyleyip ritmi duyması önemli.
12 sözcüğü hecelerine ayırma ve 6 sözcükte “kaç hece?” sayma. İlk satırlar yalnız a, n, e, t, i, l harfleriyle kurulur; okuma yeni başlayan çocuk önce bunları kendi okuyabilir. A4’e tek sayfa basılır; en altta ebeveyn için cevaplar var. “Yeni sözcükler” ile her seferinde farklı bir kâğıt hazırlayabilirsiniz.
blubkids.com · Hece çalışması
Adım: ______________
Tarih: ________
1. Sözcüğü yavaşça söyle, el çırp. Her heceyi bir kutuya yaz.
2. Kaç hece? Hece sayısı kadar daireyi boya.
MEB’in İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı “ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi”ni benimser. Çocuk önce sesi tanır, sonra o sesin harfini okuyup yazar; ardından harflerden hece, hecelerden sözcük, sözcüklerden cümle kurar. Harfler gruplar hâlinde öğretilir; ilk grup a, n, e, t, i, l harfleridir.
Hece çalışması ikinci harf “n” öğrenildikten sonra başlar. Program önce kapalı heceyi (a + n = an), sonra açık heceyi (n + a = na) göstermeyi, ardından üç ve dört harfli hecelere geçmeyi önerir. Hedef, anlamsız hece tekrarı değil, çocuğun bildiği sözcüklere hızla ulaşmaktır: an + ne = anne, na + ne = nane.
Programdan evde de işe yarayan üç not
Kaynaklar: MEB · İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) · TDK · Hece yapısı
Ünlüleri sayın. Türkçede her hecede yalnız bir ünlü (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) bulunur; ünlü sayısı hece sayısını verir. Örneğin “kelebek” sözcüğünde üç “e” var, yani üç hece: ke-le-bek.
Ünlüyle biten heceye açık hece (ba, na, ke), ünsüzle biten heceye kapalı hece (an, lem, kul) denir. “Kalem” sözcüğünde “ka” açık, “lem” kapalı hecedir. MEB programında ilk okuma yazmada önce kapalı hece (a + n = an), sonra açık hece (n + a = na) gösterilir.
TDK’ye göre il-ko-kul (3 hece). Bitişik yazılan sözcükler tek sözcük gibi hecelenir ve ilk heceden sonraki heceler ünsüzle başlar; bu yüzden “ilk-o-kul” yanlıştır.
TDK kuralına göre e-lekt-rik ve prog-ram. Okulda “e-lek-trik” ve “pro-gram” diye öğretildiği de olur. Ödevde öğretmenin hangi biçimi beklediğini sormak en iyisidir.
Bir. “Tren” sözcüğünde tek ünlü (e) vardır. Söylerken “tiren” desek de yazıda “i” olmadığı için tek hecedir. Spor, kral ve plan da aynı nedenle tek hecelidir.
Satır sonunda sözcük hece sınırından bölünür, ama iki ek kural vardır: satır başında ya da sonunda tek harf bırakılmaz (“u-çurtma” değil “uçurt-ma”) ve kesme işaretinde yalnız kesme işareti kullanılır (Ankara’/dan). Hece olarak “u-çurt-ma” yine üç hecedir.
Ödevlerde en çok sorulan, kafa karıştıran sözcükler: her birinin TDK’ye göre ayrımı, nedeni ve sık yapılan hatası kendi sayfasında.
İki sözcük birleşince tek sözcük gibi hecelenir; anlam parçasına göre bölünmez.
Baştaki ve sondaki ünsüzler bölünmez; söylerken araya giren “ı/i” hece sayılmaz.
Ortadaki ünsüzlerden yalnız sonuncusu sonraki heceye geçer.
“ğ” bir ünsüzdür ve heceye diğer ünsüzler gibi girer.
İlk okuma döneminin açık ve kapalı heceleri.
Büyük harfle başlar; heceleme kuralı aynıdır.
Ebeveyn ipuçları, çocuğunuzla birlikte izleyeceğiniz bilim videoları ve haftanın soruları her gün sosyal medyada. Takip edin, hiçbirini kaçırmayın.
